नेपालमा स्वस्थ जीवनशैली प्रवर्द्धन, कार्यस्थल स्वास्थ्य सुरक्षा, विद्यालय स्वास्थ्य शिक्षा तथा समुदायस्तरीय सचेतना कार्यक्रमहरूलाई सुदृढ गर्दै मेरुदण्ड स्वास्थ्यलाई जनस्वास्थ्य प्राथमिकतामा समावेश गर्न आवश्यक छ।
सन् २००८ मा सुरु भएको यस दिवसले झाडापखालामा करिब ३० प्रतिशत र तीव्र श्वासप्रश्वास संक्रमणमा १७–२१ प्रतिशतसम्म कमी ल्याउन सक्ने वैज्ञानिक प्रमाण प्रस्तुत गर्छ।
सरकारी पक्षमा हेर्ने हो भने, स्वास्थ्य व्यवस्थापन सूचना प्रणाली (HMIS) लाई DHIS2 प्लेटफर्ममा स्तरोन्नति गरिएको छ। डिजिटल हेल्थ ब्लुप्रिन्ट, इ-हेल्थ रणनीति, र विभिन्न डिजिटल उपकरणहरूमार्फत राष्ट्रिय स्तरमा स्वास्थ्य डाटा संकलन भइरहेको छ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनले मानसिक स्वास्थ्यलाई व्यक्तिले आफ्नो क्षमता पहिचान गर्न सक्ने, दैनिक तनाव व्यवस्थापन गर्न सक्ने, उत्पादक रूपमा काम गर्न सक्ने तथा समुदायमा योगदान दिन सक्ने अवस्थाका रूपमा परिभाषित गरेको छ।
नेपालले RAAB डेटाको आधारमा प्रादेशिक योजना बनाउनुपर्छ । प्राथमिक स्वास्थ्य चौकीहरूमा आँखा परीक्षण एकीकृत गर्ने, विद्यालयमा अनिवार्य स्क्रिनिङ, कार्यस्थलमा "Love Your Eyes at Work" कार्यक्रम, र सस्तो चश्मा वितरणलाई तीव्रता दिनुपर्छ ।
सामान्य बिर्सनु र डिमेन्सियाबीचको मुख्य फरक यसको गम्भीरता र दैनिक जीवनमा पार्ने प्रभावमा निहित छ। यस लेखले डिमेन्सियाका प्रमुख कारणहरू - अल्जाइमर रोग (६०–७०%), भास्कुलर डिमेन्सिया, लेवी बडी डिमेन्सिया, फ्रन्टोटेम्पोरल डिमेन्सिया र मिश्रित रूपहरूको वैज्ञानिक वर्गीकरण प्रस्तुत गर्दछ।
नेपालमा दीर्घकालीन मृगौला रोग (CKD) एक बढ्दो सार्वजनिक स्वास्थ्य चुनौती बनेको छ। यस लेखले नेपालको सन्दर्भमा CKD को वर्तमान महामारी विज्ञान, प्रमुख जोखिम कारक, अनुसन्धान निष्कर्ष र सरकारी नीतिगत व्यवस्थाहरूको गहन समीक्षा प्रस्तुत गरेको छ। लेखको विश्वसनीयता राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका प्रमाणित स्रोतहरूमा आधारित छ। मुख्य रूपमा २०१९ को राष्ट्रिय गैर-संक्रामक रोग सर्वेक्षण, BMJ Open (२०२२) मा प्रकाशित जनसंख्या-आधारित क्रस-सेक्शनल अध्ययन, Global Burden of Disease (GBD) १९९०–२०१९ विश्लेषण, Journal of Nephrology (२०२५) को समीक्षा लेख तथा विभिन्न community-based सर्वेक्षणहरूको व्यवस्थित अध्ययन गरिएको छ।
विधिगत रूपमा यो लेखले द्वितीयक स्रोतहरूको समीक्षा, राष्ट्रिय प्रसार दरको तुलनात्मक विश्लेषण, उमेर-मानकीकृत दरको प्रवृत्ति अध्ययन र सरकारी निर्देशिका तथा कार्यक्रमहरूको दस्तावेजीकरणलाई प्राथमिकता दिएको छ। अध्ययनले CKD को प्रसार करिब ६.०–६.२ प्रतिशत रहेको, २०१९ मा करिब १८.९५ लाख प्रचलित केस र ५,१०८ मृत्यु भएको तथ्य उजागर गरेको छ। प्रमुख जोखिम कारक मधुमेह, उच्च रक्तचाप, सामाजिक-आर्थिक असमानता र वैदेशिक रोजगारीसँग सम्बन्धित रहेको पाइएको छ। विशेषज्ञको कमी (५६ नेफ्रोलोजिस्ट) र सेवाको असमान वितरण प्रमुख चुनौतीका रूपमा पहिचान गरिएको छ।
सरकारी पक्षमा निःशुल्क आजीवन हेमोडायलाइसिस (२०१६ देखि), विपन्न नागरिक सहायता कोष, स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम अन्तर्गतको एकीकृत सहायता, डायलाइसिस केन्द्र सञ्चालन मापदण्ड, Standard Treatment Protocol २०७८ र सामुदायिक स्तरको NCD स्क्रिनिङ दिशानिर्देश जस्ता व्यवस्थाहरू उल्लेख गरिएका छन्। यी प्रमाण-आधारित निष्कर्षहरूले लेखलाई गहन, विश्वसनीय र नीति-सम्बद्ध बनाएका छन्। निष्कर्षमा बहुआयामिक हस्तक्षेप—प्रारम्भिक स्क्रिनिङ, जनचेतना, जीवनशैली सुधार र सेवा पहुँच वृद्धि—अपरिहार्य रहेको सुझाव दिइएको छ। यस अध्ययनले नेपालका लागि सान्दर्भिक, प्रमाणमा आधारित र कार्यान्वयनयोग्य ज्ञान प्रदान गर्दछ।
यो नारा पोस्टरमा, टेलिभिजनमा र स्वास्थ्य शिविरमा बारम्बार सुनिन्छ। देशभरि नसर्ने रोगहरू मौन तर निर्दयी रूपमा फैलिरहेका छन्। उच्च रक्तचाप, मधुमेह र मृगौला रोगले हरेक वर्ष हजारौं परिवारलाई बिथोलिरहेका छन्। नेपालमा अझै धेरै मानिसहरू लक्षण देखिएपछि मात्र अस्पताल पुग्छन्। त्यसबेलासम्म धेरै क्षति भइसकेको हुन्छ। स्ट्रोक, हृदयघात वा मृगौला फेल भएपछि मात्र “के भएको रहेछ” भनेर थाहा पाउँछन्।
नेपालमा क्रोनिक किड्नी रोग (CKD) र अन्त-चरण किड्नी रोग (ESRD) को बोझ तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। यो रोग मधुमेह, उच्च रक्तचाप, ग्लोमेरुलोनेफ्राइटिस र केही क्षेत्रमा वातावरणीय कारकहरूसँग जोडिएको छ। सरकारले उपचारमा उल्लेखनीय आर्थिक सहयोग विस्तार गरेको छ, तर रोकथाम, प्रारम्भिक पहिचान र समान पहुँच अझै ठूला चुनौतीका रूपमा रहेका छन्।
नेपाल जलवायु परिवर्तनको प्रभावबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित देशहरूमध्ये एक हो। हिमालयको संवेदनशील पारिस्थितिकी, अनियमित मनसुन, तीव्र तापक्रम वृद्धि र चरम मौसमी घटनाहरूले गर्दा जनस्वास्थ्य क्षेत्रमा गम्भीर चुनौती सिर्जना भएका छन्। राष्ट्रिय जलवायु परिवर्तन नीति, २०७६ ले जनस्वास्थ्यलाई जलवायु परिवर्तनको नकारात्मक असरबाट अत्याधिक जोखिममा रहेको क्षेत्रका रूपमा स्पष्ट रूपमा पहिचान गरेको छ।
सम्पादकीय टोली·
अक्टुवर ३
·३ मिनेट
यस साइटमा कुकीहरू
तपाईंलाई साइन इन राख्न र साइट चलाउन हामी आवश्यक कुकीहरू प्रयोग गर्छौं। तपाईंको अनुमतिमा, साइट कसरी प्रयोग हुन्छ बुझ्न एनालिटिक्स कुकीहरू (Google Analytics) पनि प्रयोग गर्न चाहन्छौं। हरेक पृष्ठको तल रहेको “कुकी सेटिङ” बाट जुनसुकै बेला आफ्नो निर्णय बदल्न सक्नुहुन्छ।